Хүн төрөлхтөн амтанд дуртай. Тэр дундаа чихэрлэг амтанд. Чихэрлэг амт бидэнд баяр баясгалан, тайвшрал, урам өгдөг мэт санагддаг. Гэвч амттай бүхэн ашигтай байдаггүй. Сахар бол яг ийм хоёр талтай зүйл. Тиймээс сахарын тухай энгийнээр ойлгож, ухаалгаар хэрэглэх нь чухал.
Сахарын тухай ярихдаа бид эхлээд нэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй: сахар бол дайсан ч биш, аврагч ч биш. Тэр бол зүгээр л энерги. Хүний бие амьдрахын тулд энерги шаарддаг, тэр энергийн хамгийн энгийн хэлбэр нь глюкоз буюу сахар юм. Бид талх, будаа, жимс, сүү, төмс, бүр мах хүртэл идэхэд тэдгээр нь эцэстээ глюкоз болж задарч, цусаар дамжин эсүүдэд очиж “түлш” болдог. Зүрх цохилох, тархи бодох, булчин агших, хүүхэд өсөж бойжих, энэ бүхэнд энерги хэрэгтэй. Иймээс сахар бол амьдралын суурь эх үүсвэрийн нэг юм.
Гэхдээ аливаа зүйл хэмжээ хэтрэхэд хор болдог жамтай. Сахарын утга нь “хэрэглэ, гэхдээ хэтрүүлж бүү хэрэглэ” гэсэн санаанд оршино. Байгалийн гаралтай сахар, жишээлбэл жимсэн доторх фруктоз, сүүн дэх лактоз нь эслэг, амин дэм, эрдэс бодистой хамт оршдог тул бие түүнийг аажмаар боловсруулдаг.
Харин цэвэршүүлсэн цагаан сахар, чихэрлэг ундаа, бялуу, амттан зэрэгт агуулагдах нэмэлт сахар нь богино хугацаанд цусан дахь сахарын хэмжээг огцом өсгөдөг.
Цусан дахь сахар огцом өсөхөд бие инсулин хэмээх дааврыг ялгаруулж, сахарыг эсүүдэд оруулах гэж оролддог. Хэрэв энэ үйл явц олон жил давтагдвал эсүүд инсулинд мэдрэг чанараа алдаж, улмаар сахарын солилцооны алдагдал үүсэх эрсдэл нэмэгддэг. Энэ нь эцэстээ 2-р хэлбэрийн чихрийн шижин, илүүдэл жин, зүрх судасны өвчин зэрэг архаг эмгэгийн суурь болж болдог.
Сахарын хор хөнөөл шууд биш, аажим байдаг. Өдөр бүр бага зэрэг илүүдэл сахар хэрэглэсээр байвал бие илүүдэл энергийг өөх хэлбэрээр хадгална.
Ингэснээр хэвлийн таргалалт нэмэгдэж, дотор эрхтний өөхжилт үүсч, бодисын солилцоо алдагдана. Мөн их хэмжээний сахар нь шүд цоорох, арьсны асуудал, энергийн савлагаа буюу хэсэг хугацаанд хэт сэргэлэн болоод дараа нь гэнэт ядарч сульдах байдал үүсгэдэг. Хүүхдүүдийн хувьд хэт их чихэр нь анхаарал төвлөрөлд нөлөөлж, буруу хооллолтын дадал суулгах магадлалтай.
Гэхдээ сахарыг бүхэлд нь хор гэж ойлгож болохгүй. Тархины үндсэн энергийн эх үүсвэр нь глюкоз байдаг. Хэт бага сахар ч бас аюултай.
Цусан дахь сахарын хэмжээ хэт багасвал толгой эргэх, гар чичрэх, ухаан балартах шинж илэрч болно. Иймээс сахарыг бүрэн хасах бус, зохистой, тэнцвэртэй хэрэглэх нь чухал. Байгалийн гаралтай хүнснээс авах сахар нь илүү аюулгүй, учир нь тэдгээр нь эслэг ихтэй тул шингээлт удаан, цусан дахь сахарын хэлбэлзэл бага байдаг.
Сахарын тухай сургааль бидэнд нэг ухаарал өгдөг: амтанд бус, эрүүл мэндэд захирагдаж амьдрах хэрэгтэй. Амттан хааяа баяр болдог ч өдөр тутмын зуршил болбол ачаа болно. Бидний зорилго сахараас айх биш, сахарыг ойлгох явдал. Хоол хүнсээ сонгохдоо шошгыг унших, чихэрлэг ундааг ус, цайгаар солих, жимсийг амттаны оронд хэрэглэх, хөдөлгөөн нэмэгдүүлэх зэрэг энгийн алхмууд сахарын хор нөлөөг бууруулж чадна.
Эцэст нь хэлэхэд сахар бол амьдралын нэг хэсэг, харин ухаалаг хэрэглээ бол эрүүл амьдралын үндэс юм. Хэт их нь өвчинд хүргэнэ, хэт бага нь сулруулна, харин тэнцвэр нь эрүүл мэндийг хамгаална. Энэ бол сахарын тухай хамгийн энгийн атлаа хамгийн чухал сургааль билээ.
