Дэлхийн технологийн хөгжил урьд өмнө байгаагүй хурдацтайгаар өндрөө авч улс орнуудын эдийн засгийн өрсөлдөх чадвар болон геополитикийн нөлөөлөл “Хиймэл оюун ухаан”-аар (ХОУ) хэмжигдэх шинэ эрин үе нэгэнт эхэлжээ. 2026 оны 7 дугаар сарын 17-ноос 20-ны өдрүүдэд Шанхай хотноо зохион байгуулагдсан “Дэлхийн хиймэл оюун ухааны бага хурал” (WAIC 2026) нь дэлхийн технологийн болон макро эдийн засгийн бодлогын цаашдын чиг хандлагыг тодорхойлсон томоохон үйл явдал болов. Хурлын үеэр 1100 гаруй байгууллага оролцож, 4000 гаруй шинэ бүтээгдэхүүн дэлгэн үзүүлснээс гадна 3,01 тэрбум ам.доллар буюу 40 гаруй тэрбум юанийн өртөг бүхий урьдчилсан гэрээ хэлцэл хийгдсэн нь өмнөх оноос 25 хувиар өссөн үзүүлэлт юм.
Шинэ хөгжлийн банкны (NDB) Ерөнхийлөгч Дилма Руссефф WAIC 2026 хурлын үеэр төрийн болон засгийн газрын тэргүүнүүд, бизнесийн төлөөлөгчидтэй хамт оролцов.
Энэхүү арга хэмжээ нь БНХАУ Барууныг гүйцэж түрүүлэх 1.0 үеэсээ хальж, чип, загвар, засаглалыг бүхэлд нь хамарсан Ухаалаг эдийн засаг 2.0 экосистемд шилжсэнийг батлав. Үүнтэй холбогдуулан Хятадын ХОУ-ны салбарын хөгжлийн онцлог, геополитикийн нөлөө болон Монгол Улсад нээгдэж буй стратегийн боломжийг хятадын дотоодын болон олон улсын судалгаанд үндэслэн шинжлэн дүгнэхийг зорилоо
"Ухаалаг эдийн засаг" ба нээлттэй эх кодын сэргэлт
Хятадын ХОУ-ын салбарын хөгжил сүүлийн жилүүдэд "Мянган загварын өрсөлдөөн" (qianmo dazhan) буюу тоо хэмжээний өрсөлдөөнөөс бодит үнэ цэн, чанарт анхаарах чиглэл рүү шилжээд байна. 2025 оны байдлаар тус салбарын зах зээлийн хэмжээ 9.86 тэрбум юаньд хүрч, 127,5 хувиар өссөн бөгөөд цаашдын хөгжлийг дараах гурван чиг хандлага тодорхойлж байна [6].
Нэгд, Нээлттэй эхийн экосистемийн ноёрхол
Хятадын ХОУ-ын хөгжлийн хамгийн том онцлог нь нээлттэй эхийн загваруудын хүчирхэг сэргэлт гэж болно. Тухайлбал DeepSeek компани зардлаа ихээхэн бууруулан, дэлхийн шилдэг гүйцэтгэлийг үзүүлж, тэдний V3.2 хувилбар нь логик сэтгэлгээний үнэлгээний шалгууруудаар GPT-5 загвартай дүйцэхүйц түвшинд хүрсэн байна. Мөн Alibaba компаний Qwen цуврал 1 тэрбум гаруй таталттайгаар дэлхийн хамгийн алдартай нээлттэй эхийн загварын гэр бүл болсон бол Zhipu GLM, Moonshot Kimi зэрэг загварууд дэлхийн зах зээлд хүчтэй нөлөөлж эхлэв. Nvidia компанийн Гүйцэтгэх захирал Женсен Хуан "Нээлттэй эхийн томоохон загварууд болон хаалттай эхийн шилдэг загваруудын хоорондын ялгаа ойролцоогоор 6 сар болж хумигдсан" хэмээн онцолсон нь Хятадын загваруудын хөгжлийн хурдыг батлан харуулж байна [2, 6].
Хоёрт, Хиймэл оюун ухаан: Чатботоос "Дижитал ажилтан" руу шилжсэн нь
WAIC 2026 хурлын үеэр хиймэл оюун ухааны шинэ урсгал буюу "AI Агент" (AI agent)-ийн практик хэрэглээ асар хурдтай өсөж байгаа нь ажиглагдав. Технологийн салбар зөвхөн текст бичдэг энгийн чатботоос татгалзаж, бие даан ажиллах чадвартай "Дижитал ажилтан"-уудыг бүтээж байна. Жишээ нь, Tencent компанийн "WorkBuddy" систем хүнд даалгаврыг багасган задлаж, хэрхэн гүйцэтгэхээ өөрөө төлөвлөдөг болсон бол Lenovo-ийн байгууллагад зориулсан "Lexiang 4.0" супер агент хэдийнээ сарын 7 сая идэвхтэй хэрэглэгчтэй болжээ.[6].
Гуравт, Аж үйлдвэрийн интеграци ба Биет хиймэл оюун ухаан (Embodied AI)
Хятад улсын ХОУ-ын салбарт өрсөлдөх гол давуу тал нь зөвхөн алгоритм, код бичихдээ бус, уг технологио аж үйлдвэрийн салбарт асар хурдтай нэвтрүүлэн ашиглаж чадаж байгаад оршино. Шинжээчид үүнийг “Хиймэл оюун ухаан нь тархи, Хятадын үйлдвэрлэл нь бие нь болж байна” хэмээн оновчтой тодорхойлжээ [1].
Энэ удаагийн хуралд биет ХОУ-ын 208 төрлийн бүтээгдэхүүн дэлгэгдсэн нь өмнөх оноос даруй 3 дахин өссөн үзүүлэлт болов. Тухайлбал, арилжааны зориулалтаар олноор үйлдвэрлэх боломжтой дэлхийн анхны бүрэн хэмжээний хүн дүрст робот болох “Zhiyuan Expedition A3 Ultra”-г танилцуулсан нь аж үйлдвэрийн хувьсгалын шинэ шат эхэлснийг илтгэж байна.
ДЭЛХИЙН УЛС ОРНУУДЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА БА ГЕОПОЛИТИКИЙН ДҮР ЗУРАГ
Өнөөдөр хиймэл оюун ухаан нь зөвхөн технологийн асуудал биш, олон улсын харилцаа болон дэлхийн дэг журмыг тодорхойлогч геополитикийн чухал хүчин зүйл болон хувиржээ. Үүний тод жишээ нь WAIC 2026 хурлын үеэр 29 улс нэгдэн “Дэлхийн хиймэл оюун ухааны хамтын ажиллагааны байгууллага” (WAICO)-ыг байгуулж, төвийг нь Шанхайд байрлуулахаар тохиролцсон явдал байлаа. Үүний зэрэгцээ БРИКС-ийн Шинэ хөгжлийн банк (NDB) зэрэг олон талт санхүүгийн байгууллагууд тус хурлаар дамжуулан хөгжиж буй орнуудын дижитал дэд бүтэц, ХОУ-ын төслүүдийг санхүүжүүлэн хамтран ажиллахаа илэрхийллээ.
Үзэл баримтлалын хуваагдал
АНУ тэргүүтэй барууны орнууд ХОУ-ын технологийг “жижиг хашаа, өндөр хана” (small yard, high fence) буюу хаалттай, өндөр өртөгтэй системээр хөгжүүлж, дэвшилтэт чипийн экспортод хориг тавих бодлого баримталж байна. АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Сангийн тэргүүн асан Кевин Уорш энэхүү нөхцөл байдлыг АНУ, Хятадын хоорондох ХОУ-ын “тэмцэл” (fight) хэмээн тодорхойлсон. Түүнчлэн CNBC зэрэг хэвлэлүүд Хятадын нээлттэй эх кодын чиглэлийг хөгжиж буй орнуудыг өөртөө татах стратегийн “урхи” хэмээн болгоомжлон бичсээр байна. Үүний тулд тэд “AI Opportunities Partnership” буюу Их 7-гийн орнууд голлосон 24 гишүүнтэй эвсэл байгуулж, салбарын стандартыг өөрсдөө тогтоохыг эрмэлзэж байгаа юм [4].
Үүний эсрэг Хятад улс хиймэл оюун ухааныг стратегийн “нийтийн баялаг” (public good) хэмээн тодорхойлж, НҮБ төвтэй олон талт хамтын ажиллагааг баримталж байна. НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерриш тус хуралд тавьсан илтгэлдээ “Технологи нь хүмүүст үйлчлэх ёстойгоос бус, хүмүүс технологид захирагдах ёсгүй” хэмээн онцолсон [3].
Дэлхийн Өмнөд бүс ба Бүс нутгийн хамтын ажиллагаа
БНХАУ-ын Дарга Ши Жиньпин хурлын нээлтийн үеэр хөгжиж буй орнуудад ХОУ-ын 5000 мэргэжилтэн бэлтгэх квот олгохоо амласан нь дэлхийн өмнөд бүсийн орнуудад чиглэсэн стратегийн томоохон алхам болов. Энэ нь Хятад улс зөвхөн хэт дэвшилтэт загвар санал болгохоос илүүтэй хямд өртөгтэй дэд бүтэц, хүний нөөцийн сургалт болон технологи шилжүүлэлтийг бусад орнуудад санал болгох бодлого баримталж буйн илрэл юм.
ШХАБ-ын хүрээнд гишүүн орнуудын дижитал эдийн засаг болон ХОУ-ын хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх тусгай хөтөлбөрүүд хэрэгжиж эхэлсэн. Тухайлбал, Хятад-Казахстаны хамтарсан “Хиймэл оюун ухааны лаборатори” байгуулж, бүс нутгийн онцлогт тохирсон хэлний загварыг хөгжүүлж байна. Мөн Аlibaba, Tencent, Huawei зэрэг Хятадын технологийн аваргууд Индонез, Малайз зэрэг зүүн өмнөд азийн орнуудад ухаалаг хот болон цахим худалдааны ложистикийн сүлжээг Хятадын ХОУ-ы системд суурилан хэрэгжүүлээд буй.
МОНГОЛ УЛСАД НЭЭГДЭХ СТРАТЕГИЙН БОЛОМЖУУД
Дэлхийн хиймэл оюун ухааны хөгжлийн шинэ давалгаа, ялангуяа БНХАУ-ын “Ухаалаг эдийн засаг”-ийн 2.0 эринд хийж буй шилжилт нь хөрш зэргэлдээ Монгол Улсын хувьд зөвхөн ажиглагчийн байр сууринаас харах бус стратегийн түвшинд хамтран ажиллаж, үсрэнгүй хөгжих онцгой "цонх үе"-ийг нээж байна. Манай улс өнөөдөр “Алсын хараа-2050”, “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын хүрээнд дижитал шилжилтийн эгзэгтэй үе дээрээ ирээд байгаа бөгөөд Хятад улсын энэхүү макро шилжилт нь бидэнд дараах дөрвөн үндсэн чиглэлд бодит боломжуудыг нээж байгаа юм.
1. Ногоон тооцооллын эдийн засаг
Хятад улс хиймэл оюун ухааны тооцооллын асар өндөр чадамжийг хангахын тулд "Зүүн бүсийн өгөгдлийг баруун бүсэд тооцоолох" (dongshu xisuan) үндэсний төслийг хэрэгжүүлж байгаа ч эрчим хүчний асар том сорилттой нүүр тулж байна. Энэ нь сэргээгдэх эрчим хүчний (нар, салхи) үлэмж нөөцтэй манай говийн бүсэд “Ногоон тооцооллын төв” байгуулах стратегийн ховор давуу талыг бүрдүүлж байна. Бид Хятадын технологи болон эрчим хүчний компаниудтай хамтран говийн бүсэд ногоон эрчим хүчинд суурилсан дата төвүүдийг байгуулснаар "Байгалийн баялгийг технологиор солих" шинэлэг хөрөнгө оруулалтын загварыг бодитой хэрэгжүүлэх боломжтой.
2. Боомт болон уул уурхайн ухаалаг сэргэлт
Монгол Орос Хятадын эдийн засгийн коридорын хүрээнд хиймэл оюун ухаанд суурилсан удирдлагын систем болон "AI агент" технологийг Замын-Үүд, Гашуунсухайт зэрэг голлох боомтуудад нэвтрүүлэх бүрэн боломжтой. Ингэснээр гаалийн бүрдүүлэлтийг цаасгүй болгох, ачааг автоматаар таних, тээврийн дарааллыг ухаалгаар зохицуулах шийдлүүд бодитой хэрэгжиж, боомтын нэвтрүүлэх хүчин чадлыг 30-аас дээш хувиар нэмэгдүүлэх боломж бүрдэнэ. Түүнчлэн манай эдийн засгийн тулгуур уул уурхайн салбарт AI робот, жолоочгүй өөрөө буулгагч болон урьдчилан таамаглах засвар үйлчилгээний системүүдийг нэвтрүүлэх нь үйлдвэрлэлийн үр ашгийг эрс дээшлүүлж, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг шинэ түвшинд гаргах юм.
3. Хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх нь
БНХАУ-аас хөгжиж буй орнуудад олгохоор амласан ХОУ-ын 5000 мэргэжилтэн бэлтгэх квотоос Монгол Улс идэвхтэй хамрагдаж, бодит ашиг тус хүртэх шаардлагатай. Хоёр улсын их, дээд сургуулиудын хамтарсан хөтөлбөрөөр “алгоритм, салбарын мэдлэг, инженерчлэл”-ийг хослуулсан цогц чадамжтай мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх нь манай улсад нүүрлээд буй технологийн боловсон хүчний хомсдолыг шийдвэрлэх шууд гарц болно.
ДҮГНЭЛТ
Дэлхийн хиймэл оюун ухааны салбар өнөөдөр цэвэр технологийн өрсөлдөөнөөс салбар дамнасан үнэ цэн бүтээх шинэ шат руу шилжиж, макро эдийн засгийн бүтцийг үндсээр нь өөрчилж байна. “WAIC 2026” хурлаас өгсөн хамгийн том дохио бол “Ухаалаг эдийн засаг” нь ирээдүйн төсөөлөл төдий зүйл биш өнөөдрийн бодит хэрэгцээ болсон явдал юм. Үүний зэрэгцээ дэлхийн ХОУ-ын засаглал “хаалттай, монополь” болон “нээлттэй, хүртээмжтэй” гэсэн хоёр эсрэг туйл руу хуваагдаж буйг бид бэлхнээ харж байна.
Энэхүү шинэ эрин үед улс орнууд ХОУ-ыг зөвхөн мэдээллийн технологийн салбараар хязгаарлахгүйгээр уламжлалт аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, төрийн засаглалын бүх түвшинд нэвтрүүлэх нь эдийн засгийн тусгаар тогтнол, өрсөлдөх чадвараа хадгалах цорын ганц зам боллоо. Технологийн дэвшил нь хүн төрөлхтний нийтлэг эрх ашигт үйлчлэх ёстой гэсэн НҮБ-ын зарчмын дагуу улс орнууд “дижитал зааг”-ийг (digital divide) гүнзгийрүүлэхээс зайлсхийж, нээлттэй эх болон олон талт хамтын ажиллагааг дэмжих нь чухал байна.
Ухаалаг эдийн засгийн энэхүү их давалгааг сөрөх бус, харин угтаж жолоодон, олон улсын прагматик түншлэлийг хөгжүүлэх нь аливаа улс орны тогтвортой хөгжлийн гол баталгаа болох нь дамжиггүй.
Ашигласан эх сурвалж, судалгааны материалууд:
1. Global Times: "China's AI strategy shifts to autonomous ecosystem at WAIC 2026" (https://www.globaltimes.cn/page/202607/1366427.shtml)
2. China Daily: "Open-source vs closed-source AI development" (https://www.chinadailyasia.com/article/636647)
3. UN SDG: "Technology must serve people, not the other way around - UN Secretary-General" (https://unsdg.un.org/latest/announcements/technology-must-serve-people-not-other-way-around-un-secretary-general-world)
4. CNBC: "Western perspectives on China AI summit and security risks" (https://www.cnbc.com/2026/07/17/x-china-ai-summit-risks-security.html)
5. Reuters: "China's Xi outlines AI diplomacy vision at key Shanghai forum" (https://www.reuters.com/world/china/chinas-xi-outline-ai-diplomacy-vision-key-shanghai-forum-2026-07-16/)
6. "中国人工智能产业最新变革及其对中蒙合作的战略启示——基于 WAIC 2026核心信号与”十五五”智能经济布局的深度政策分析" (БНХАУ-ын ХОУ-ын салбарын гүнзгийрүүлсэн шинжилгээний тайлан, 2026 он
.jpg)
